用户名: 密 码: 忘记密码?
学会介绍
组织机构
学会章程
网站主任:顾克明     
网站主编:锋 晖
副主编:关晓东、佟文娟
网站设计:锋 晖
网站维护:锋 晖
 
联系人:锋晖 13639903668     
邮箱:798326044@QQ.COM 
首页 > 锡伯资料库 > 文学库 > 西迁之歌(管兴才著、拙木豪格译)

 

Sibe uksurai gurinjihe ucun
Guwan singts’ai  araha
Jomuhooge  ubaliyaha
 
Junggu dergi amargi,
Ili sere emu hoxo;
Uksurai emhun erinde,
Usun gurun oho.
 
西 迁 之 歌
管兴才  
拙木豪格
 
                  中国大地西北一隅,
                  自古人称美丽伊犁。
                  遥想当年细君解忧,
                  曾是塞外乌孙故地。
 
                  Jun gar i enen dawaci,
                  Jortai facuhuun be deribuhe;
                  Juwe jiyangjiyun bandi yungcang,
                  Jaka i bata be jafaha.
                  准噶尔之裔达瓦奇,
                  蓄谋反叛在乾隆朝。
                  二位将军班第永常,
                  格登一役擒拿贼枭。
 
                  Amala geli facuhuun oho,
                  Amursana inu ubaxaha;
                  Bandi huusun etuhun de,
                  Barkul ci joo huui be fidehe.
 
                  嗣后不久狼烟又起,
                  阿睦撒纳再树叛旗。
                  运筹帷幄班第请旨,
                  急调兆惠挥师向西。
 
                  Amba coohai horon de,
                  Amursana naranggi burulaha;
                  Arga akuu ukame yabufi,
                  Abka ilha de gukuhe. 
 
                  大军虎威所向披靡,
                  阿睦撒纳兵败逃逸;
                  无可奈何远走他乡,
                  陡生天花一命归西。
 
                  Goro jecen be fes-helehe,
                  Guuidame elhe be bodoho;
                  Guusai irgen tebunere be,
                  Guulmin arga obuha.
 
                  开疆拓土边关悠远,
                  天朝意在长治久安;
                  旗屯戍边既定国策,
                  长远大计成于一旦。
 
                  Manju ejen i hese bihe,
                  Mukden jiyangjiyun de wasika;
                  Minggan sibe be sonjofi,
                  Ili de tebune seme afabuha. 
 
                  满洲皇帝一道圣谕,
                  降至陪都盛京将军;
                  精选千名锡伯官兵,
                  遣往伊犁戍边驻屯。
                                              
                 Mukden goloi sibe sembi,
                 Morilame muterkuu tataxambi;
                 Mujime songgome arga akuu, 
                 Muterei teile katunjambi.
 
                 盛京一路西迁军民,
                 难舍亲人不肯启程;
                 啜泣恸哭心神无助,
                 强忍辛酸彼此叮咛。
 
                 Girin goloi irgen sembi,
                 Giranggi yali ci fakcambi;
                 Gingsire songgoro gosihuun de,
                 G’ang i niyaman meijembi.
 
                 吉林一路锡伯百姓,
                 骨肉分离肝肠寸断;
                 送别情景不忍目睹,
                 纵使钢心亦成齑粉!
 
               
 Sahaliyan ula i irgen sembi,
                 Sadun niyaman ci delhembi;
                 Songgoro fara gosihuun de,
                 Selei niyaman meijembi. 
                                  
                 黑龙江之锡伯军民,
                 拜别故土父老乡亲;
                长哭伴泪情何以堪,
                 纵使铁心也已消融!
 
                 Gufu gugu fudenjimbi,
                 Gubci acafi songgombi;
                 Guwere ukcara arga akuu,
                 Gugu jalhi delhembi.  
 
                 姑父姑姑赶来送行,
                 全家一齐相拥而泣;
                 无有借口逃避此役,
                 从此姑侄永隔两地。
 
                 Nakcu nekcu tudenjimbi,
                 Naraxame tataxame songgombi;
                 Nakara tutara arga akuu,
                 Nakcu ina delhembi.
 
                 舅舅舅妈前来送行,
                 依依不舍泪飞潸然;
                 无有良策拒行留下,
                 舅父甥儿从此离散。
 
                 Uksun mukuun fudenjimbi,
                 Uhei acafi songgombi;
                 Ujan jecen be tuwakiyara jalin,
                 Uksun mukuun ci delhembi.
 
                 氏族亲戚前来送行,
                 全体簇拥长哭当歌;
                 如今只为戍守边关,
                 壮别亲人男儿本色。
 
                 Niyaman gucu fudenjimbi,
                 Niyaman fintame songgombi;
                 Ili jecen be tuwakiyara jalin,
                 Niyaman gucu ci delhembi.
                 心腹朋友前来送行,
                 心如针扎相拥而泣;
                 如今只为戍边伊犁,
                 至交亲朋永远别离!
 
                 Duin adaki hebxendumbi,
                 Dubetele facarangge ere sembi;
                 Duin biyai juwan jakuun de,
                 Delhere buda ulebumbi.
 
                 四邻街坊聚首商议,
                 均言此行必是永别;
                 选定吉日四月十八,
                 饯行大餐摆上大街。
 
                 Eifu kuuwaran de genembi,
                 Eyeme sekiyeme songgombi;
                 Ereci enteheme fakcafi,
                 Erime wecerengge we bimbi?
         
                 临行拜谒祖坟墓地,
                 涕泪交流长跪不起;          
                 此行向西永别故里,
                 年年清明谁为扫祭?
 
                 Huuwantahuun eifu be werimbi,
                 Hooxan be we deijimbi?
                 Boiguun gubci genembi,
                 Boihuun be we nonggimbi?
              
               走后必留荒坟一座,
                 谁为列祖烧纸送衣?
                 全家一齐戍边伊犁,
                 谁为亲人培土拜祭?
 
                 Generkuu seme ombio?
                 Gurun i fafun guwebumbio?
                 Guuidame naraxame Songgocibe,
                 Guweme ukcame mutembio?
 
                 说一句不去行吗?
                 国法能宽宥你吗?   
                 纵使向天长哭依依不舍,
                 你能逃避戍边的责任吗?
 
                 Songgoho seme tusa ombio?
                 Sosorome guweme mutembio?
                 Sitabume tookabure de isinaci,
                 Xuwarkiyan xusiha be alimbi.
 
                 哭泣又有什么用处?
                 你能退却逃避吗?
                 超限过期抵达伊犁,
                 都将难逃杖刑鞭挞。
 
                 Hoxoi sarganjui be absi ombi?
                 Hokofi gamara doro bio?
                 Honin sarin jeterkuu, 
                 Holbome burkuu ai arga bi! 
                                  
                 待嫁闺女心有所属,
                 如何忍心拆散鸳鸯?
                 不必随俗宰杀牛羊,
                 拜天拜地拜别额娘。
 
               
 Hejehe urun be absi ombi?
 Hebxeme iciheyarkuu mutembio?
 Hese alahakuu ocibe,   
 Holbome gairkuu ai arga bi!
 
 定亲儿媳如之奈何?
 相商完婚才是上策。
 虽说不在西迁之列,
 岂有推诿不娶之说?
 
 Daruha urun be absi ombi?
 Dahuume bederebuci mutembio?
 Dancan i ergide hebexefi,
 Dahabufi gamafi acambi.
 
 童养儿媳如之奈何?
 岂能重又送回娘家?
 与其双亲仓促商议,
带往伊犁谈婚论嫁。
 
Baitangga jaka be gaisu,
Banjire were be boduki;
Bana i langgu be gaisu,
Dergi abka de tariki.
 
带上可用行头家什,
从长筹划炊烟生计。
带上家乡南瓜种籽,
栽满西天广阔大地。
 
Siren mama be gaisu,
Sirame juse fusembi;
Harkan mafa be gaisu,
Horhuun i ulha fusembi.
 
带上吉祥喜利妈妈,
保佑百世子孙安康;
带上玛法海尔堪神,
保佑厩棚六畜兴旺。
 
Ilan minggan niyalma anggala,
Niyaman nimere be katunja;
Ihan sejen be tohome gaifi,
Yabure baita be dagila.
三千军民将要西迁,
且把悲伤藏于心间;
套上牛车搭好鞍辔,
远行诸事细细打点。
 
Yabure ursei gosihuun,
Yasai muke olhuurkuu;
Amala fudere geren seci,
Amcame songgome nakarkuu.
 
远行之人情何以堪,
泪眼朦胧几时能干?
尾随送行万千亲人,
边跑边哭不愿离散。
 
Morin tohoho moo sejen,
Mosihuung tosihuung yabumbi;
Den fangkalan be ilgarkuu,
Der hoo seme kaicambi.
 
骏马驾辕木质大车,
踉跄蹉跎且停且行;
难辩高低一深一浅,
声声吆喝扬鞭阵阵。
 
Alin juguun be yabumbi,
Amba ihan be dalimbi;
Ama mafa baci aljafi,
Amasi tataxame songgombi.
 
山路崎岖难行,
老牛踯躅不前;     
父祖故土渐行渐远,
回首眷念涕泣涟涟。
 
Daban juguun be yabumbi,
Dada liyoliyo sembi;
Danaha hafan i horon de,
Der sema xurgeme gelembi.
 
行进在达坂路上,
哒哒掠掠之声不绝;
带队官佐滥施淫威,
西迁兵民胆战哆嗦。
Ili jecen goro bihe,
Isinare de yala ekxehe;
Inenggi dobori dalire de,
Niyaman silhi meijehe.
 
伊犁边关远在天边,
急切心情催人疾行。
难分昼夜起早赶晚,
心肺肝胆揉作齑粉。
 
Aiman be kadalaha amhuulang,
Amba horonggo arselang;
Abka gererebe aliyarkuu,
Amgaburkuu kaicara huuwang xu lang.
 
爱曼协领阿穆胡郎,
威风凛凛好比狮王;
不等天亮即催拔营,
胜过夜叫的黄鼠狼。
 
Juguun de baitalara fayabun be,
Jurgan ci sindame bahabuha;
Juken doosi hafasa,
Jumanggi deni tebuhe.
 
路上所需花费,
朝廷按数发放;
秉性贪婪官佐,
昧心中饱私囊。
 
Dabsun sogi i menggun seci,
Daci buhengge tesumbihe;
Danaha hafan doosi ofi,
Dabargan deni tebuhe.
 
且说盐菜银两,
原数已然足够;
怎奈贪官污吏,
装入马褡没收。
 
Gobi juguun dehi dedun,
Guunici inu hanci waka;
Inenggi dobori yabure de,
Ihan i fatha mangga waka.
戈壁征程四十驿站,
想来确实路途遥远;
夜以继日不停跋涉,
牛蹄不易实属难堪。
 
Yabura jobolon uttu de,
Niyaman silhi meijembi;
Yaka nimeku teisuleci,
Yasa tuwahai bucebumbi.
 
行路劳苦如此,
心胆备受蹂躏;
倘有哪位偶染疾病,
眼睁睁地等他殒命。
 
Hehesi juse ujimbi,
Hosire boso aibide bimbi?
Umainaci ojorkuu de,
Orho de hosifi yabumbi.
 
随军女眷途中育儿,
裹体碎布哪里去找?
万般无奈情急之下,
寻来蒿草权作襁褓。
 
Hangkame katame yabumbi,
Hanggar alin de isinaha;
Halhuun de yala hamirkuu,
Hacihiyame yabure be ilinjaha.
 
口干舌燥步履蹒跚,
终于抵达杭爱山麓;
高原烈日炽热难当,
急行人马暂且驻足。
 
Uba tuba de tuwahai,
Ujumel sogi be sabuha;
Urgunjeme tunggiyame gaifi,
Uhei ebime jetehe.
 
一路环顾左右,
看见乌珠么尔野芹;
欣喜若狂采撷,
众人终得饱餐一顿。
 
Xadame cukume yabuhai,
Sain noyun nukte be duleke;
Sogi tunggiyame jetehi,
Xuwe yuyume bucehe akuu.
 
一路劳累一路疲惫,
越过萨音诺云牧地;
一路采撷野芹充饥,
虽无温饱不致饿死。
 
Uttu yabucibe inu huudun,
Uliyastai be emgeri duleke;
Huusutuleme hacihiyame yabuhai,
Hooto be inu tucihe.  
 
如此艰难行军不慢,
越过乌里雅苏台城;
全队人马戮力疾行,
走出豪托崇山峻岭。
 
Goro deri tuwaha,
Gobi i teile sabuha;
Guuniha ci tulgiyen geli,
Gosihuun mangga de tuxaha.
 
极目四野惟余茫茫,
独有戈壁阅尽沧桑。
想来此行如梦如幻,
悲苦艰难助我成长。
 
Ududu inenggi juguun de,
Orho muke xuwe akuu;
Efojefi waliyaha sejen be,
Ertele kemuni bi sembi.
 
多少日子路上颠簸,
不见草木更无水源;
损坏车辆早已丢弃,
至今仍觉轮声震颤。
 
Ba ci aljaha irgese,
Beyebe karmara be bodoho;
Barluk de isiname,
Baifi tuweri be hetuhe.
 
远离故土锡伯军民,
懂得如何保重自身;
抵达巴尔鲁克之时,
彼此相商在此越冬。
 
Niyengniyeri be dulembuhe,
Ilan duin biya oho;
Niyanciha mutuha manggi,
Ili baru juranaha.
 
捱过初春料峭寒风,
三四个月得以休整;
待到青草漫山遍野,
向着伊犁拔营起程。
 
Tala bigan i juguun haksan,
Talang sejen yabure manda;
Tandame toome yabuhai,
Tarbehatai be duleke.
 
原野古道十分险峻,
木轮牛车行进缓慢;
一路鞭挞一路吆喝,
越过塔城继续向前。
 
Inenggidari yabuhai,
Ihan gemu xadaha;
Ergeltei yabuhai,
Ehe sejen inu efulehe.
 
日复一日急行军,
牛马尚且累疲塌;
强迫全队不歇脚,
车辆修葺复散架。
 
Ihan be ergebumbi,
Sejen be dastambi;
Juwan orin inenggi,
Jortai ergeme teyembi.
 
让牛歇下来,
修缮木轮车;
十日二十日,
扎营专休歇。
 
Ergeme teyehe bade,
enteheme gebu tutaha; 
Sirame i urse tuba be,
Sibetu seme gebulehe.
 
扎营休整河边地,
永留青史标舆图;
西迁英烈后来人,   
美其名曰锡伯渡。
 
Coohai meyen yabumbi,
Coron cordome sebjelembi;
Dobori ergehe bade,
Dombor fitheme tookabumbi.
 
西迁队伍一路行进,
胡笳声声欢歌笑语;
落脚夜宿歇马营地,
东布尔琴舒展情绪。
 
Labdu jobocun be aliha,
Lalame yuyume yabuha;
Loo feng keo be dulerede,
Elki edun de deyehe.  
 
承受万千悲苦,
日日饥疲赶路;
老风口前鬼门关,
险作天上翻飞物!
 
Tanggu hacin jobocun be,
Taka katunjefi yabuha;
Tookame sitame yabucibe,
Talki angga be dosiha.
 
经受百般悲苦,
姑且强忍行路;
虽有松驰晚行事,
终入塔尔奇山口。
 
Xulhe i holo haksan seci,
Xudeme eyehe muke doksin;
Sejen yabure juguun akuu,
Xame tere arga akuu.
 
自古险要果子沟,
穿流湍溪伴涛声;
难觅稍宽车马道,
无计可施山边停。
 
Lak seme hebxeme toktobuha,
Nerginde gala axaxaha;
Narhuun holoi dorgide,
Nadanju juwe kurhu araha.
 
迅速商议来定夺,
立即动手开路径;
果子沟里细且长,
七十二座桥修成。
 
Tanggu geren uhei huusutulehe,
Talki holo be fondo tucihe;
Nadan biyai orin、orin juwe de,
Narnaggi ili bade dosiha.
 
百千军民齐努力,
穿越走出塔尔奇;
七月二十、二十二,
最终胜利进伊犁。
 
Baturu kiyangkiyan sibesa gas-huumbi,
Baturulame ujan jecen be karmatambi;
Mangga bata ehe heturi de sujandumbi,
Mafari gurun i emulen be akdulambi.
 
                      Gemu wajiha
 
英雄锡伯发出誓言,
英勇保卫神圣边关;
抵御强敌排险除难,
誓死坚守祖国西线。
 
                     全诗完
                  2014年8 月20
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
                              
 
                 
                                   
 
                
 
                
                                   
 
                
 
                
                
                
     
                     
                 
                 
 
                 
新疆政府网 察县广播电视网 箭乡党建 察布查尔县公众信息网 魅力新疆-锡伯族 走进锡伯 锡伯族微群 盛京锡伯人 兴隆台锡伯学校